گاز و بخار بود ، خداوند اين گاز و بخارها را به هم نزديك كرد و آنها را به هم پيوست تا اين كه آسمان درست شد . « ناداها » به معناى « ندا كرد » است كه البته اين ندا كردن ، ندا كردنِ تكوينى است نه اين كه خيال شود خداوند آن گازها را مورد خطاب قرار داده است . در قرآن شريف فرموده است : ( ثم استوى الى السّماء و هى دخان فقال لها و للارض ائتيا طوعاً او كرهاً قالتا اتينا طائعين ) ( 1 ) پس از آن كه خداوند زمين را خلق فرمود متوجّه آسمان شد در حالتى كه آسمان مقدارى دود بود ، پس به آن ( آسمان ) و زمين گفت : با شوق و رغبت يا با جبر و اكراه فرمان خدا را اطاعت كنيد ، جواب دادند : از روى شوق و رغبت فرمانبردار حقّ هستيم . ظاهر آيه اين است كه يك گفتگوى لفظى بين خدا و زمين و آسمان صورت گرفته ، در صورتى كه چنين نيست بلكه اين گفتگوى تكوينى است . « ناداها بعد اذ هى دخان » آن را صدا زد و به آن دستور داد در صورتى كه آن دودى بيش نبود « فالتحمت » پس آن دودها را با هم جفت و جور كرد و نظم داد « عرى اشراجها » در حالى كه دريدگى آنها را به هم پيوست . عبارت « عرى اشراجها » يك تشبيه است ; « عرى » جمع « عروة » به معناى دستگيره ; و « اشراج » جمع « شَرَج » به معناى دريدگى است ، وقتى زيپ ساك باز باشد اگر دسته هاى آن را رها كنيم آن دريدگى درب ساك باز مىشود ، ولى اگر دسته هاى آن را بگيريم آن دريدگى جمع مىشود و دو لبه درب ساك به هم پيوسته مىشوند ; « عرى » در اينجا به معناى دو دسته ساك است ; متفرّق بودن گازها به درب ساك تشبيه شده است . مىخواهد بگويد : همان گونه كه وقتى دو دسته ساك را مىگيريم دريدگىِ آن به هم مىآيد ، خداوند هم دريدگى هاى بخارها و دودها را به هم پيوسته است .

--> 1 - سوره فصّلت ، آيه 11